با افزایش موج‌های گرما، توصیه به نوشیدن آب برای پیشگیری از کم‌آبی بیشتر از همیشه شنیده می‌شود. هم‌زمان، بازار نوشیدنی‌ها، پودرها و ساشه‌های حاوی «الکترولیت» نیز رونق گرفته و این محصولات گاهی به‌عنوان یک ضرورت برای حفظ سلامت در روزهای گرم تبلیغ می‌شوند. اما آیا هر فرد سالمی در هوای گرم به مصرف این محصولات نیاز دارد؟

بر اساس گزارشی که «Press Association» در مقاله‌ای به قلم Camilla Foster در ۲ ژوئیه ۲۰۲۶ منتشر کرده است، پاسخ برای بیشتر افراد سالم منفی است. پزشکانی که در این پژوهش با آنها مصاحبه شده است تأکید کرده‌اند که در شرایط معمول، مصرف آب کافی و داشتن یک رژیم غذایی متعادل برای حفظ تعادل آب و الکترولیت‌های بدن کافی است.

الکترولیت‌ها چه هستند و چرا اهمیت دارند؟

الکترولیت‌ها مواد معدنی دارای بار الکتریکی هستند که برای عملکرد طبیعی سلول‌ها، اعصاب، عضلات و تنظیم تعادل مایعات بدن ضروری‌اند. سدیم، کلراید و پتاسیم از مهم‌ترین الکترولیت‌ها هستند و مواد معدنی دیگری مانند منیزیم و کلسیم نیز در این گروه قرار می‌گیرند.

هنگام تعریق، بدن علاوه بر آب، مقداری از این مواد معدنی را نیز از دست می‌دهد. به همین دلیل، میزان تعریق و مدت قرار گرفتن در گرما اهمیت زیادی دارد. هرچه تعریق شدیدتر و طولانی‌تر باشد، احتمال نیاز به جایگزینی بخشی از الکترولیت‌های ازدست‌رفته بیشتر می‌شود.

آیا در موج گرما باید هر روز نوشیدنی الکترولیت مصرف کنیم؟

برای یک فرد سالم که فعالیت بدنی شدید ندارد و غذای متعادل مصرف می‌کند، معمولاً نیازی به استفاده روزانه از نوشیدنی‌ها یا مکمل‌های الکترولیتی نیست. بخش قابل‌توجهی از مواد معدنی مورد نیاز بدن از طریق غذا تأمین می‌شود و در بسیاری از افراد، مسئله اصلی در هوای گرم، دریافت ناکافی مایعات است، نه کمبود الکترولیت‌ها.

مرکز CDC/NIOSH نیز تأکید کرده است که در بیشتر شرایط، مصرف آب همراه با وعده‌های غذایی منظم برای حفظ آب و تعادل الکترولیت‌ها در بدن کافی است و در صورت تعریق طولانی‌مدت، به‌ویژه طی چند ساعت، نوشیدنی‌های حاوی الکترولیت می‌توانند یک گزینه برای جبران نمک ازدست‌رفته باشند.

بنابراین، تصور اینکه «هوای گرم = نیاز قطعی به نوشیدنی الکترولیت» درست نیست. میزان تعریق، شدت فعالیت، مدت قرار گرفتن در گرما و وضعیت سلامت فرد تعیین می‌کنند که آیا چنین محصولی واقعاً لازم است یا خیر.

چه کسانی ممکن است بیشتر از الکترولیت‌ها سود ببرند؟

افرادی که در فضای باز کار می‌کنند و برای مدت طولانی در گرما فعالیت فیزیکی دارند، کارگران مشاغل سنگین، ورزشکاران و افرادی که بیش از حدود یک ساعت در گرما ورزش شدید انجام می‌دهند، ممکن است آب و الکترولیت بیشتری از دست بدهند و در این شرایط استفاده از فرآورده‌های مناسب حاوی الکترولیت می‌تواند مفید باشد.

همچنین در شرایطی مانند استفراغ یا اسهال، بدن مقدار قابل‌توجهی آب و املاح از دست می‌دهد. در این حالت، محلول‌های خوراکی جبران آب و املاح یا ORS می‌توانند اهمیت ویژه‌ای داشته باشند. البته ORS با بسیاری از نوشیدنی‌های تجاری ورزشی یا محصولات موسوم به «الکترولیت» یکسان نیست و برای جبران کم‌آبی ناشی از بیماری، بهتر است از فرآورده‌های استاندارد استفاده شود.

آیا آب به‌تنهایی کافی است؟

در بیشتر افراد سالم، بله. مقدار مایعات مورد نیاز ثابت نیست و با دمای محیط، میزان فعالیت، تعریق و وضعیت سلامت تغییر می‌کند. NHS توصیه می‌کند افراد در طول روز به اندازه‌ای مایعات دریافت کنند که ادرار آنها معمولاً به رنگ زرد کم‌رنگ یا روشن باشد و در محیط گرم یا هنگام فعالیت بدنی، نیاز به دریافت مایعات افزایش پیدا می‌کند.

همچنین بخشی از آب مورد نیاز بدن از غذاها تأمین می‌شود. میوه‌ها، سبزیجات، سالادها، سوپ و سایر غذاهای آب‌دار می‌توانند در تأمین مایعات نقش داشته باشند.

فقط آب و نوشیدنی مهم نیست؛ غذا هم نقش دارد

یک رژیم غذایی متنوع می‌تواند بسیاری از الکترولیت‌هایی را که بدن در اثر تعریق از دست می‌دهد تأمین کند. موز، سیب‌زمینی و بروکلی منابع خوبی از پتاسیم هستند. سبزیجات برگ‌سبز و دانه‌هایی مانند تخمه کدو می‌توانند منیزیم فراهم کنند و موادی مانند ماست و توفو نیز حاوی کلسیم هستند.

به همین دلیل، در فردی که تغذیه مناسبی دارد، افزودن مداوم مکمل‌های الکترولیت لزوماً به معنی «هیدراته‌تر شدن» یا سالم‌تر بودن نیست.

مصرف الکترولیت برای همه بی‌خطر نیست

محصولات الکترولیتی ترکیبات متفاوتی دارند و برخی از آنها حاوی مقدار قابل‌توجهی سدیم، پتاسیم یا قند هستند. افرادی که بیماری‌های کلیوی یا قلبی دارند، یا به دلیل فشار خون بالا و برخی داروها به آنها توصیه شده است مصرف نمک یا بعضی مواد معدنی را محدود کنند، نباید بدون مشورت با پزشک از این محصولات استفاده کنند.

همچنین مصرف بیش از حد نوشیدنی‌های حاوی قند و الکترولیت می‌تواند دریافت کالری و قند را افزایش دهد. از سوی دیگر، مصرف خودسرانه قرص‌های نمک نیز توصیه نمی‌شود؛ CDC/NIOSH تأکید کرده است که در بیشتر شرایط می‌توان نمک ازدست‌رفته را از طریق وعده‌های غذایی معمول جبران کرد.

در موج گرما چگونه بهتر از خودمان مراقبت کنیم؟

مهم‌ترین اصل، دریافت منظم مایعات و توجه به علائم بدن است. در روزهای بسیار گرم، بهتر است آب همراه خود داشته باشیم، از فعالیت شدید در گرم‌ترین ساعات روز پرهیز کنیم و تا حد امکان در ساعات خنک‌تر فعالیت‌های ورزشی یا کارهای سنگین را انجام دهیم. NHS همچنین توصیه می‌کند مصرف الکل محدود شود، زیرا می‌تواند به کم‌آبی کمک کند.

رنگ ادرار نیز می‌تواند یک نشانه ساده از وضعیت آب بدن باشد؛ ادرار بسیار تیره و غلیظ می‌تواند نشان‌دهنده دریافت ناکافی مایعات باشد. با این حال، این شاخص به‌تنهایی برای ارزیابی وضعیت هیدراتاسیون کافی نیست.

چه زمانی گرما دیگر فقط «تشنگی» نیست؟

سرگیجه، سبکی سر، ضعف، خواب‌آلودگی، تپش قلب، کاهش واضح مقدار ادرار و احساس ناخوشی در هوای بسیار گرم می‌توانند نشانه کم‌آبی یا بیماری‌های مرتبط با گرما باشند. در موارد شدیدتر، گیجی، اختلال هوشیاری، تشنج یا از دست دادن هوشیاری می‌تواند نشانه گرمازدگی شدید و یک وضعیت اورژانسی باشد. NHS تأکید می‌کند که گرمازدگی شدید نیازمند ارزیابی و درمان فوری پزشکی است.

جمع‌بندی

پیام اصلی برای بیشتر افراد ساده است: در موج گرما، مهم‌تر از خرید یک محصول «الکترولیت»، توجه به دریافت کافی مایعات، کاهش مواجهه با گرما و داشتن تغذیه مناسب است. نوشیدنی‌ها یا محلول‌های حاوی الکترولیت می‌توانند در شرایط خاص ــ مانند تعریق شدید و طولانی‌مدت، فعالیت ورزشی سنگین در گرما، یا از دست دادن آب و املاح در اثر استفراغ و اسهال ــ مفید باشند، اما برای بیشتر افراد سالم، مصرف روتین آنها در تمام روزهای گرم ضروری نیست.

با توجه به افزایش دفعات و شدت دوره‌های گرمای شدید، آگاهی از علائم کم‌آبی و بیماری‌های ناشی از گرما اهمیت بیشتری پیدا کرده است. توصیه‌های بهداشتی اخیر NHS نیز بر نوشیدن مایعات کافی، خنک نگه داشتن محیط، کاهش فعالیت در گرم‌ترین ساعات و توجه ویژه به افراد آسیب‌پذیر تأکید دارند.

منبع اصلی:

 Camilla Foster, Press Association, Hydration in Heatwaves: Guidance on Electrolyte Use, July 2, 2026.منابع تکمیلی: NHS، CDC/NIOSH.