ما در مرکز تحقیقات ایمونولوژی به انجام تحقیقات پایه و کاربردی بر اساس موازین اخلاقی بین المللی متعهد هستیم که بر اساس بیانیه اخلاق هلسینکی (تدوین ۱۹۶۴، آخرین ویرایش ۲۰۲۴) بنا نهاده شده اند، در ادامه یک راهنمای جامع رعایت اخلاق در پژوهش به همراه نمونههای متنی دوزبانه (فارسی/انگلیسی) برای استفاده در پروپوزالها و مقالات علمی تهیه شده است.
راهنمای اخلاق در پژوهش برگرفته از بیانیه هلسینکی
۱. اصول کلی و احترام به مشارکتکنندگان
* اصل برتری منافع مشارکتکننده: سلامت، رفاه و حقوق هر فرد شرکتکننده در پژوهش، اولویت اصلی بر هر هدف علمی است.
* ارزیابی مداوم: حتی مداخلات اثباتشده نیز باید برای ایمنی، کارآیی و کیفیت، به طور مداوم از طریق پژوهش ارزیابی شوند.
* مشارکت معنادار: محققان باید پیش، حین و پس از پژوهش، با مشارکتکنندگان بالقوه و واقعی و جوامع آنها برای درک اولویتها و ارزشهایشان تعامل کنند.
۲. خطرات، مزایا و مسئولیت
* تناسب اهمیت: انجام پژوهش تنها زمانی مجاز است که اهمیت هدف در برابر خطرات و بارهای متوجه مشارکتکنندگان برتری داشته باشد.
* ارزیابی و مدیریت: باید پیش از شروع، ارزیابی دقیقی از خطرات و مزایا صورت گیرد و اقداماتی برای به حداقل رساندن خطرات اجرا و مستند شوند.
* توقف در صورت لزوم: اگر خطرات بیش از مزایا شوند یا نتایج قطعی حاصل شود، پژوهش باید متوقف یا تغییر یابد.
۳. گروههای آسیبپذیر
* حمایت ویژه: برخی افراد، گروهها یا جوامع به دلیل عوامل ثابت یا پویا آسیبپذیرترند. گنجاندن آنها در پژوهش تنها زمانی توجیه دارد که:
* پژوهش پاسخگوی نیازهای سلامت آنها باشد.
* آن گروه بتواند از نتایج دانش بهدستآمده منتفع شود.
* پژوهش در گروههای کمآسیبپذیرتر قابل انجام نباشد.
۴. الزامات علمی و پروتکل
* طراحی دقیق:** پژوهش باید دارای طراحی علمی دقیق و توانمند برای تولید دانش قابل اعتماد و معتبر باشد.
* محتوای پروتکل:** پروتکل باید شامل اهداف، روشها، مزایا و خطرات احتمالی، صلاحیت محقق، منابع مالی، تضاد منافع، محرمانگی و نحوه جبران خسارت احتمالی باشد.
۵. کمیته اخلاق در پژوهش
* تصویب پیش از شروع: پروتکل باید پیش از آغاز پژوهش، برای بررسی و تصویب به کمیته اخلاق مستقل و شفاف ارسال شود.
* صلاحیت و نظارت: کمیته باید حق نظارت، تغییر، تعلیق یا لغو مجوز پژوهش را داشته باشد و محقق موظف به ارائه گزارش نهایی است.
۶. رضایتآگاهانه آزادانه
* اطلاعرسانی کامل: هر مشارکتکننده بالقوه باید با زبانی ساده از اهداف، روشها، خطرات، مزایا، منابع مالی و حق انصراف در هر زمان مطلع شود.
* مستندسازی: رضایت باید به صورت کتبی یا الکترونیکی ثبت شود. در صورت عدم امکان، شاهد بر آن نظارت کند.
✍️ نمونههای متنی برای استفاده در مقالات (فارسی و انگلیسی)
در ادامه نمونههایی از عبارات رایج در بخش "ملاحظات اخلاقی" (Ethical Considerations) مقالات ارائه میشود.
۱. نمونه برای بخش مواد و روشها
**فارسی:**
این مطالعه مطابق با اصول بیانیه هلسینکی (ویرایش ۲۰۲۴) انجام شد. پروتکل پژوهش توسط کمیته اخلاق در پژوهش دانشگاه [...] (کد اخلاق: [...]) مورد بررسی و تأیید قرار گرفت. از تمامی مشارکتکنندگان، رضایتآگاهانه کتبی پس از توضیح کامل درباره اهداف، روشها و خطرات احتمالی مطالعه اخذ شد. شرکتکنندگان در مورد محرمانه ماندن اطلاعات خود و حق انصراف در هر مرحله از پژوهش بدون هیچگونه عواقبی اطمینان یافتند.
**English:**
This study was conducted in accordance with the principles of the Declaration of Helsinki (2024 revision). The research protocol was reviewed and approved by the Ethics Committee of [...] University (Ethics Code: [...]). Written informed consent was obtained from all participants after a full explanation of the aims, methods, and potential risks of the study. Participants were assured of the confidentiality of their data and their right to withdraw from the research at any stage without any consequences.
۲. نمونه برای رضایتنامه (Informed Consent Form)
**فارسی:**
من، [نام و نام خانوادگی]، اطلاعات مربوط به اهداف، مراحل، مزایا و خطرات احتمالی شرکت در پژوهش "[عنوان پژوهش]" را بهطور کامل مطالعه و درک کردهام. از حق خود برای انصراف از ادامه همکاری در هر زمان آگاه هستم. با آگاهی کامل و آزادانه رضایت میدهم در این پژوهش شرکت کنم.
**English:**
I, [Full Name], have thoroughly read and understood the information regarding the aims, procedures, potential benefits, and risks of participating in the research project "[Research Title]". I am aware of my right to withdraw from the study at any time. I voluntarily and knowingly consent to participate in this research.
**۳. نمونه برای گزارش نتایج در مورد دادههای انسانی**
**فارسی:**
در راستای حفظ محرمانگی اطلاعات شرکتکنندگان، تمامی دادهها به صورت ناشناس کدگذاری و تحلیل شدند و هیچ اطلاعات هویتی در این مقاله ارائه نشده است.
**English:**
To protect participants' confidentiality, all data were anonymized and analyzed using coded identifiers, and no personal identifying information is presented in this article.